---
Zoeken in Stadsdeel West
Pad tot huidige pagina

Westerpark

31 oktober 2014

In het kort

De Westergasfabriek en het Westerpark vormen samen een gebied in Stadsdeel West waar rust, groen én recreatie is te vinden. De Westergasfabriek wordt ook wel het cultuurpark genoemd, het Westerpark behelst het gehele groene gebied inclusief het oude parkgedeelte, de Overbrakerpolder en de Volkstuincomplexen. Het is gelegen tussen de Spaarndammerbuurt en de Staatsliedenbuurt en Gibraltarbuurt.


De Westergasfabriek en het Westerpark vormen samen een gebied in Stadsdeel West waar rust, groen én recreatie is te vinden. De Westergasfabriek wordt ook wel het cultuurpark genoemd, het Westerpark behelst het gehele groene gebied inclusief het oude parkgedeelte, de Overbrakerpolder en de Volkstuincomplexen. Het is gelegen tussen de Spaarndammerbuurt en de Staatsliedenbuurt en Gibraltarbuurt.

foto: Westerpark

Geschiedenis

In het poldergebied ten westen van de binnenstad van Amsterdam bepaalde de aanleg van twee vervoersverbindingen de vorm van het huidige Westergasfabriekterrein. In 1632 werd de Haarlemmertrekvaart in gebruik genomen. Deze vormt de zuidelijke grens van het terrein. In 1839 kwam de Hollandse Spoorweg naar Haarlem gereed. Deze spoorlijn volgde een gebogen lijn ten noorden van de Haarlemmertrekvaart. De voormalige spoordijk vormt de noordelijke begrenzing van het terrein. In 1883 werd de concessie (een vergunning en het alleenrecht voor het produceren van gas) door de gemeente Amsterdam verleend aan het in Londen gevestigde Imperial Continental Gas Associaton (ICGA). In Amsterdam West, aan de Haarlemmertrekvaart, en in Amsterdam Oost, aan de Linnaeusstraat, werden meteen twee nieuwe fabrieken gebouwd. De fabriek aan de Haarlemmertrekvaart kwam in 1885 gereed en was strategisch gelegen tussen water, spoor en toegangswegen. Het gas werd aanvankelijk gebruikt voor stadsverlichting. In 1898 werd de concessie van de ICGA ingetrokken en nam de gemeente de exploitatie over. In de begintijd van de gemeentelijke exploitatie steeg de productie en vonden er uitbreidingen plaats. In 1904 werd een watergasfabriek gebouwd, want watergas (ook cokesgas genaamd) is sneller te produceren dan steenkoolgas. Uiteindelijk nam de gasproductie af, omdat de gemeente geleidelijk overging op gas van de Hoogovens in IJmuiden, en vanaf 1963 op aardgas uit Slochteren. In 1967 werd de gasproductie van de Westergasfabriek definitief gestaakt. Tot 1992 werd het Westergasfabriekterrein voornamelijk gebruikt door het GEB (Gemeentelijk Energiebedrijf) voor onderhoud en opslag.

Gebouwen

Vrijwel meteen na het verlenen van de concessie aan de Imperial Continental Gas Association (ICGA) begon men in 1883 aan het ontwikkelen van het terrein van de Wester Gasfabriek. De directeur, Julius Pazzani (1841-1888), nam zelf de technische planning van het fabricageproces en het terrein op zich. Voor het ontwerp van de gebouwen werd de Amsterdamse architect Isaac Gosschalk (1838-1907) ingeschakeld. Gosschalk werkte in een stijl waar hij zelf de aanzet toe had gedaan: de Hollandsche Neorenaissance. Deze neostijl werd in Nederland vooral tussen 1870 en 1915 toegepast, gedurende een periode van economische voorspoed, die men destijds graag vergeleek met de Gouden Eeuw.
Gosschalk verenigde de functionele aard van de gebouwen met de schoonheid van de architectuur. Symmetrie speelde in zijn opzet een belangrijke rol. Nog steeds zijn de gebouwen uit 1885 indrukwekkend: met geornamenteerde daklijsten, trapgevels, boogfriezen en de afwisseling van rode en gele baksteen en lichte natuursteen. Nadat de gemeente Amsterdam vanaf 1898 de gasfabricage overnam werd het complex gaandeweg uitgebreid. De belangrijkste uitbreiding vond plaats tussen 1901 en 1905. De gebouwen uit die tijd werden ontworpen in de geest van Gosschalk. In de loop van de tijd werden verschillende gebouwen gesloopt. Dertien van de overgebleven gebouwen werden in 1989 benoemd tot Rijksmonument.

Park

De gemeente Amsterdam besloot in 1981 van het voormalige industrieterrein van de Westergasfabriek een groot park te realiseren. Een eeuw eerder was dit gebied ook al aangewezen als park: op een kaart uit 1881 staat al: 'terrein voor park bestemd'. Enkele jaren later werd op deze plaats de Westergasfabriek gebouwd. Een deel van het terrein werd in 1890 aangelegd als het Westerpark.
De groene bestemming kwam er ook op uitdrukkelijk verzoek van buurtbewoners. In overleg met buurtorganisaties stelde het stadsdeel een aantal uitgangspunten op voor het nieuwe park. Dit ging om o.a. een verbetering van de bereikbaarheid met een nieuwe brug, de realisatie van een manifestatieterrein, sportvoorzieningen, bloementuinen, een waterspeelplaats voor kleuters en doorgaande wandel- en fietsroutes. Een park moet aan zoveel mogelijk verschillende gebruikers de ruimte bieden. Een goed park bestaat uit een grote verscheidenheid aan 'groene ruimtes' met de mogelijkheid van multifunctioneel gebruik. Het park is er voor sport, ontspanning, natuurbeleving en als ontmoetingsplaats. Fietsers, hondenbezitters, voetballende jongens, ouden van dagen en jonge gezinnen maken gebruik van dezelfde ruimte zonder elkaar in de weg te zitten. Na een selectieprocedure werd gekozen voor het parkontwerp van Kathryn Gustafson. In haar ontwerp kwamen verschillende functies van het park en de verschillende manieren waarop mensen met het landschap omgaan samen.

foto: grote foto fontijn

Cultuur

De Westergasfabriek heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste culturele plekken in Amsterdam. Het succes van het cultuurpark is voor een belangrijk deel te danken aan de periode van de zogeheten Tijdelijke Invulling. Deze Tijdelijke Invulling heeft uiteindelijk ruim zeven jaar geduurd: tussen 1993 en 2001 vonden er op het terrein honderden evenementen plaats en waren er meer dan honderd tijdelijke huurders. De mogelijkheden waren onbeperkt: van repetitieruimte tot atelier, van opera tot housefeest en van circus tot congres. Toen in 1995 de IJsbrekercoalitie zich als mogelijke vaste huurder terugtrok, had de invulling met verschillende culturele huurders en evenementen zich al twee jaar bewezen. De creatieve energie had zo'n aantrekkingskracht dat de Tijdelijke Invulling ook de definitieve bestemming werd.

De Westergasfabriek nu

De Westergasfabriek is openbaar toegankelijk en biedt ruimte om te recreëren, evenementen te organiseren en een bedrijf te vestigen. Het gehele jaar door worden er kunstmanifestaties en culturele activiteiten georganiseerd. Naast de Pacific, het Ketelhuis, MC, Proef, RaineRai, North Sea Jazz Club, Bakkerij, en het Westergasterras zijn er jaarlijkse en eenmalige evenementen op het gebied van kunst en cultuur, en sport o.a.: Holland Festival, Kermis, Awakenings, Meesterlijk, Neighbourhoodfoodmarket, Unseen, Pitch, DWDB, Milkshake, Buiten Westen, Rollende Keukens, Circus Zanzara, Sunday Market, Amsterdam International Fashion Week, Cinekid, Chris en Corrie fototentoonstelling, Fim Buiten, Davis Cup, BMX Red Bull, VOC Festival etc.

Voor een up to date overzicht van evenementen kunt u kijken op de site van Westergasfabriek: ttp://www.westergasfabriek.nl/whats-on/agenda

De meeste gebouwen in het park zijn eigendom van de Westergasfabriek BV. Zij verhuurt ruimtes aan bedrijven en evenementenorganisatoren. Er zijn vaste huurders en incidentele huurders. De buitenruimte van het Cultuurpark wordt verhuurd door het stadsdeel. De huur kent verschillende tarieven en voor een buurtactiviteit wordt een speciaal tarief gehanteerd. Al verschillende malen hebben buurtorganisaties van deze mogelijkheid gebruik gemaakt: om gezellig bij elkaar te zijn, zich te presenteren, te sporten of een uitvoering te verzorgen. Ook voor kunstenaars of podia uit de omgeving kent het stadsdeel een speciaal tarief.

Toekomstvisie

Stadsdeel West en Westergasfabriek B.V. hebben gezamenlijk een nieuwe visie voor het gebied opgesteld. Gebruikers van de gebouwen en het park, omwonenden en belanghebbenden zijn betrokken bij het opstellen van deze visie. De visie geeft een schets van een wenselijk toekomstbeeld.

Zie hier de toekomstvisie voor het park ‘Het Groene Manifest, Wensbeeld voor de Westergasfabriek 2025' (PDF, 8 MB).

Vragen aan het stadsdeel?

Neem dan contact op met de buurtcoördinator Vannessa Jorissen
Mob 06 2297 8059
E-mail: v.jorissen@west.amsterdam.nl
Werkdagen: maandag en dinsdag

Filmpje uit de buurt

Het Gewilde Westen is een persbureau voor en door de bewoners uit het stadsdeel Amsterdam-West. Deze filmpje is gemaakt door Het Gewilde Westen:

Mobiele eetfestijn, de Rollende Keukens op het Amsterdamse Westergasfabriek in mei 2013.